ਘਟ ਘਟ ਮੈ ਹਰਿ ਜੂ ਬਸੈ ਸੰਤਨ ਕਹਿਓ ਪੁਕਾਰਿ ॥
ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਤਿਹ ਭਜੁ ਮਨਾ ਭਉ ਨਿਧਿ ਉਤਰਹਿ ਪਾਰਿ ॥੧੨॥
ਹੇ ਨਾਨਕ! ਆਖ– ਹੇ ਮਨ! ਸੰਤ ਜਨਾਂ ਨੇ ਉੱਚੀ ਕੂਕ ਕੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਰੇਕ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਉਸ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਦਾ ਭਜਨ ਕਰਿਆ ਕਰ, (ਭਜਨ ਦੀ ਬਰਕਤਿ ਨਾਲ) ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਤੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਹਿਂਗਾ।12।
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸਲੋਕ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਨਾ 1426) ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕਤਾ ਅਤੇ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਦੁਆਰਾ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਲੋਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਕਤੀ, “ਘਟ ਘਟ ਮੈ ਹਰਿ ਜੂ ਬਸੈ ਸੰਤਨ ਕਹਿਓ ਪੁਕਾਰਿ,” ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਰ ਜੀਵ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। “ਘਟ ਘਟ” (ਹਰ ਦਿਲ) ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਘੋਖਿਆ ਹੈ। “ਸੰਤਨ ਕਹਿਓ ਪੁਕਾਰਿ” ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਤ ਜਨ ਇਸ ਅਧਿਆਤਮਕ ਸੱਚ ਨੂੰ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦੂਜੀ ਪੰਕਤੀ, “ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਤਿਹ ਭਜੁ ਮਨਾ ਭਉ ਨਿਧਿ ਉਤਰਹਿ ਪਾਰਿ,” ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ “ਸੁਨੁ ਰੇ ਮਨਾ” (ਹੇ ਮਨ, ਸੁਣ) ਸੰਬੋਧਨ ਨਾਲ ਫਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ (ਤਿਹ ਭਜੁ) ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ “ਭਉ ਨਿਧਿ” (ਸੰਸਾਰਕ ਡਰ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ) ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। “ਭਉ ਨਿਧਿ” ਸੰਸਾਰਕ ਚਿੰਤਾਵਾਂ, ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ, ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ “ਉਤਰਹਿ ਪਾਰਿ” ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮੁਕਤੀ, ਅਧਿਆਤਮਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ। ਸਿੱਖ ਅਧਿਆਤਮ ਵਿੱਚ, ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।
