ਬਿਖਿਅਨ ਸਿਉ ਕਾਹੇ ਰਚਿਓ ਨਿਮਖ ਨ ਹੋਹਿ ਉਦਾਸੁ ॥
ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਭਜੁ ਹਰਿ ਮਨਾ ਪਰੈ ਨ ਜਮ ਕੀ ਫਾਸ ॥੨॥
ਹੇ ਭਾਈ! ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਕਿਉਂ (ਇਤਨਾ) ਮਸਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਅੱਖ ਝਮਕਣ ਜਿਤਨੇ ਸਮੇ ਲਈ ਭੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ ਹਟਾਂਦਾ। ਹੇ ਨਾਨਕ! ਆਖ– ਹੇ ਮਨ! ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰਿਆ ਕਰ। (ਭਜਨ ਦੀ ਬਰਕਤਿ ਨਾਲ) ਜਮਾਂ ਦੀ ਫਾਹੀ (ਗਲ ਵਿਚ) ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ।2।
ਵਿਆਖਿਆ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸਲੋਕ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਨਾ 1426) ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰਕ ਮੋਹ ਅਤੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਲੋਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਕਤੀ, “ਬਿਖਿਅਨ ਸਿਉ ਕਾਹੇ ਰਚਿਓ ਨਿਮਖ ਨ ਹੋਹਿ ਉਦਾਸੁ,” ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੰਸਾਰਕ ਵਿਕਾਰਾਂ, ਮਾਇਆ, ਅਤੇ ਅਸਥਾਈ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। “ਬਿਖਿਅਨ” ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸੰਸਾਰਕ ਵਿਕਾਰ ਜਿਵੇਂ ਲੋਭ, ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਅਤੇ ਮੋਹ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਪਲ (ਨਿਮਖ) ਲਈ ਵੀ ਵੈਰਾਗ ਜਾਂ ਉਦਾਸੀ (ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ) ਦੀ ਮਨੋਵਸਥਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਉਂਦਾ। ਵੈਰਾਗ ਇੱਥੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਸਥਾਈ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲ ਮੁੜਨ ਦੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਦੂਜੀ ਪੰਕਤੀ, “ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਭਜੁ ਹਰਿ ਮਨਾ ਪਰੈ ਨ ਜਮ ਕੀ ਫਾਸ,” ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਫਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੇ ਮਨ! ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰ, ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੂੰ “ਜਮ ਕੀ ਫਾਸ” ਤੋਂ ਬਚ ਸਕੇਂ। “ਜਮ ਕੀ ਫਾਸ” ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ, ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨ, ਜਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ। ਸਿੱਖ ਅਧਿਆਤਮ ਵਿੱਚ, ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾ ਸਿਰਫ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਿੱਟਾ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸਲੋਕ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਸੰਸਾਰਕ ਮੋਹ ਅਤੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਅਸਥਾਈ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ, ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਮਨੋਵਸਥਾ ਅਪਣਾਉਣ, ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਮਕਾਲੀ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਲੋਕ ਸਾਨੂੰ ਮਾਇਆ ਦੀ ਦੌੜ ਤੋਂ ਬਚਣ, ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸਮਝਣ, ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹੈ। “ਭਜੁ ਹਰਿ ਮਨਾ” ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਾਨੂੰ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ ਸੱਚੇ ਸੁਖ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਸਵਾਲ: ਕੀ ਅਸੀਂ ਸੰਸਾਰਕ ਮੋਹ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਿਛੋੜਾ ਅਪਣਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਕਿਹੜੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਭਿਆਸ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਸਾਰਥਕ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕਰੋ!
