ਸੁਖੁ ਦੁਖੁ ਜਿਹ ਪਰਸੈ ਨਹੀ ਲੋਭੁ ਮੋਹੁ ਅਭਿਮਾਨੁ ॥
ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨੁ ਰੇ ਮਨਾ ਸੋ ਮੂਰਤਿ ਭਗਵਾਨ ॥੧੩॥
ਹੇ ਨਾਨਕ! ਆਖ– ਹੇ ਮਨ! ਸੁਣ, ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ (ਦੇ ਹਿਰਦੇ) ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਪੋਹ ਸਕਦਾ, ਲੋਭ ਮੋਹ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਪੋਹ ਸਕਦਾ (ਭਾਵ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ ਦੁਖ ਵੇਲੇ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਵਲੋਂ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ, ਜਿਸ ਉਤੇ ਲੋਭ ਮੋਹ ਅਹੰਕਾਰ ਆਪਣਾ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ) ਉਹ ਮਨੁੱਖ (ਸਾਖਿਆਤ) ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।13।
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸਲੋਕ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਨਾ 1426) ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਰਵਉੱਚ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਲੋਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਕਤੀ, “ਸੁਖੁ ਦੁਖੁ ਜਿਹ ਪਰਸੈ ਨਹੀ ਲੋਭੁ ਮੋਹੁ ਅਭਿਮਾਨੁ,” ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਜਿਹੀ ਸੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਸੁਖ ਅਤੇ ਦੁਖ, ਲੋਭ, ਮੋਹ, ਅਤੇ ਅਭਿਮਾਨ (ਅਹੰਕਾਰ) ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਸਾਰਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ (ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ) ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜੀ ਪੰਕਤੀ, “ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨੁ ਰੇ ਮਨਾ ਸੋ ਮੂਰਤਿ ਭਗਵਾਨ,” ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ “ਸੁਨੁ ਰੇ ਮਨਾ” (ਹੇ ਮਨ, ਸੁਣ) ਸੰਬੋਧਨ ਨਾਲ ਫਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਸੱਤਾ, ਜੋ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚੀ “ਮੂਰਤਿ ਭਗਵਾਨ” (ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਰੂਪ) ਹੈ। ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚੇ ਸੁਖ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਅਧਿਆਤਮ ਵਿੱਚ, ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰਕ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ।
