ਪਾਂਚ ਤਤ ਕੋ ਤਨੁ ਰਚਿਓ ਜਾਨਹੁ ਚਤੁਰ ਸੁਜਾਨ ॥
ਜਿਹ ਤੇ ਉਪਜਿਓ ਨਾਨਕਾ ਲੀਨ ਤਾਹਿ ਮੈ ਮਾਨੁ ॥੧੧॥
ਹੇ ਨਾਨਕ! (ਆਖ-) ਹੇ ਚਤੁਰ ਮਨੁੱਖ! ਹੇ ਸਿਆਣੇ ਮਨੁੱਖ! ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਕਿ (ਤੇਰਾ ਇਹ) ਸਰੀਰ (ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ) ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। (ਇਹ ਭੀ) ਯਕੀਨ ਜਾਣ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ (ਇਹ ਸਰੀਰ) ਬਣਿਆ ਹੈ (ਮੁੜ) ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਇਗਾ (ਫਿਰ ਇਸ ਸਰੀਰ ਦੇ ਝੂਠੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਿਉਂ ਭੁਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?।11।
ਪਾਂਚ ਤਤ ਕੋ ਤਨੁ ਰਚਿਓ ਜਾਨਹੁ ਚਤੁਰ ਸੁਜਾਨ ॥ ਜਿਹ ਤੇ ਉਪਜਿਓ ਨਾਨਕਾ ਲੀਨ ਤਾਹਿ ਮੈ ਮਾਨੁ ॥੧੧॥
ਵਿਆਖਿਆ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸਲੋਕ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਨਾ 1426) ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਸਥਾਈ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਲੋਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਕਤੀ, “ਪਾਂਚ ਤਤ ਕੋ ਤਨੁ ਰਚਿਓ ਜਾਨਹੁ ਚਤੁਰ ਸੁਜਾਨ,” ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਸੰਘਟਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ। “ਪਾਂਚ ਤਤ” (ਪੰਜ ਤੱਤ) ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪੰਜ ਮਹਾਭੂਤ—ਅਕਾਸ਼ (ਆਕਾਸ਼), ਵਾਯੂ (ਹਵਾ), ਅਗਨੀ (ਅੱਗ), ਜਲ (ਪਾਣੀ), ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ (ਧਰਤੀ)—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਬਣਿਆ ਹੈ। “ਜਾਨਹੁ ਚਤੁਰ ਸੁਜਾਨ” (ਹੇ ਸਿਆਣੇ ਮਨੁੱਖ, ਸਮਝੋ) ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰੀਰ ਅਸਥਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਏਗਾ।
ਦੂਜੀ ਪੰਕਤੀ, “ਜਿਹ ਤੇ ਉਪਜਿਓ ਨਾਨਕਾ ਲੀਨ ਤਾਹਿ ਮੈ ਮਾਨੁ,” ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਇਕਮਿਕਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਫਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਉਸੇ ਨਾਲ ਮਾਨ (ਭਰੋਸਾ ਜਾਂ ਲਗਨ) ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸਿੱਖ ਅਧਿਆਤਮ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰਕ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਜੁੜਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ।
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕਰੋ!
